لخته شدن خون در پا

زمان مطالعه: 8 دقیقه

لخته خون در پا به دلیل انباشته شدن و تشکیل توده ای از خون  در وریدهایی ایجاد می شود که در حالت عادی مسیر برگشت خون به سمت قلب هستند. لخته خون در بسیاری از موارد ،علامت مشخصی ندارد اما اگر درمان نشود می تواند مشکل ساز شود.  تورم شدید پا، و جابجایی لخته و ورود آن در شریان ریوی در نهایت آمبولی ریوی و خطر مرگ از جمله عوارض نگران کننده لخته خون درپاست.

لخته شدن خون در پا نشانه چیست؟

لخته خون در پا می تواند نشانه وجود آسیب در جدار رگ باشد.  این آسیب ممکن است قابل مشاهده یا غیر قابل رویت باشد . از سوی دیگر  اگر خون در رگ مسکوت بماند،  لخته تشکیل می شود. بعضی از بیماریها و مشکلات ژنتیکی باعث تشکیل خود بخود لخته خون می شوند . اینکه لخته در مسیر کدام ورید در پا و درکدام قسمت از پا  تشکیل می شود در شدت بروز علائم و  عوارض مهم است. بسته به محل تشکیل لخته در وریدها دو شکل از لخته خون در پا وجود دارد:

ترومبوز ورید عمقی (DVT)

در دی وی تی ( ترومبوز ورید عمقی ) لخته خون باعث بسته شدن جریان خون در رگ های عمقی بدن مانند پا، دست ، لگن و ران  می شود. معمولادی وی تی در رگهای عمقی ساق و قسمت ران پا بروز می کند. درد مزمن، ورم یا احساس گرما در ناحیه تشکیل لخته از علائم متداول بسته شدن و گرفتگی رگ هاست.

ترومبوفلبیت

ترومبوفلبیت به ایجاد لخته در عروق سطحی می گویند معمولا ترومبوفلبیت در وریدهای سطحی پا ایجاد می شود ولی گاهی در دست و جاهای دیگر بدن هم تشکیل می شود فرق ترومبوفلبیت با لخته خون عمقی در اینست که ترومبوفلبیت در رگهای سطحی ایجاد می شود در حالیکه دی وی تی یا لخته خون عمقی مسیر اصلی انتقال خون به سمت قلب از پاها را مسدود و گردش خون را مشکل می کند. . معمولا التهاب ، قرمزی پوست و گرمی سطح پوست در محل تشکیل لخته در رگ در ترومبوفلبیت وجود دارد که حتی با چشم هم می توان این را دید. ممکن است لازم باشد برای تشخیص دقیقتر گستردگی لخته سونوگرافی و در مواردی سی تی اسکن انجام شود.

دی وی تی ( ترومبوز ورید عمقی )

علل لخته شدن خون در پا

بدن ما  در واکنش به آسیب و جراحت  لخته خون را تشکیل می دهد. این شکل از لخته خون نه تنها مشکلی ایجاد نمی کند بلکه برای جلوگیری از خونریزی شدید ضروری است. اما در بعضی موارد علی رقم اینکه جراحتی وجود ندارد خون لخته می شود . احتمال بروز این حالت در بعضی شرایط بیشتر می شود :

وارد شدن آسیب به رگ ها

یکی از نگرانیها در  افرادی که عمل جراحی تعویض مفصل زانو  ولگن ، جراحی در ناحیه لگن و حفره شکمی  در هفته های اخیر داشته اند احتمال  بروز لخته است.

  • ضربه ای که اخیرا به ناحیه پا و لگن وارد شده باشد برای مثال آسیب دیدگی ورزشی مثل ضربه در فوتبال یا در تصادف هم خطر بروز لخته را زیاد می کند.
  • شکستگی استخوان  و اسیب احتمالی به رگهای مجاور با بالارفتن خطر لخته همراه است.

آهسته شدن جریان خون

آهسته شدن جریان خون می تواند به علت عوامل مختلف بروز کند و منجر به ترومبوز وریدی شود:

  • نشستن طولانی مدت و تحرک نداشتن مثلا در سفر هوایی
  • استراحت مطلق بعد از جراحی ، بخاطر بیماری و…
  • معلولیت جسمی حرکتی

بالا رفتن مقدار استروژن در خون

بالا رفتن مقدار استروژن در خون هم منجر به بروز ترومبوز وریدی می شود.

  • دردوران حاملگی تا سه ماه پس از زایمان
  • مصرف قرص ضد بارداری
  • هورمون درمانی

بیماریهای مزمن

بیماریهای مزمن که  خطر بروز لخته خون در وریدهای عمقی را بالا می برد.

  • حمله قلبی یا نارسایی قلبی
  • بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو
  •  سرطان و درمان این بیماری خطر لخته شدن خون را بالا می برد.
  • بیماریهای ریوی
  • رگهای واریسی درمان نشده
  • سابقه لخته خون (ترومبوز ورید عمقی )

عوامل دیگر

عوامل دیگری که احتمال بروز ترومبوز ورید عمقی را بالا می برد.

  • چاقی
  • حضور در ارتفاعات بالا
  • مشکلات ژنتیکی نادری که ریسک لختگی خون در بدن را بالا می برند
  • سن بالای 65 سال
  • سابقه خانوادگی لخته خون یا آمبولی ریوی

علائم لخته خون در پا

  • درد  و تورم پا
  • قرمزی یا سفتی طنابی شکل در طول مسیر رگ از روی پوست
  • گرمی و قرمزی در محل لخته
  • تغییر رنگ پوست  مثل رنگ پریدگی یا تیرگی پوست

این علائم را ذکر کردیم اما به یاد داشته باشید در نزدیک به نیمی از بیماران مبتلا به لخته ،  هیچ علامت یا نشانه خاصی بروز نمی کند و این مسئله تشخیص را سخت می کند.

تشخیص لخته خون در پا

پیش از اینکه برای فردی تشخیص لخته خون گذاشته شود ضروری است در ابتدا بررسی در مورد احتمال  وجود لخته صورت گیرد .

ابتلا به سرطان یا درمان سرطان در 6 ماه گذشته ، بستری بودن بیش از سه روز و یا داشتن جراحی در 12 هفته گذشته ، انجام جراحی تعویض مفصل، تورم  ساق پا  و وجود تفاوت بیشتر از سه سانتی متر در ساق پاها و یا تورم کل پا، ورمی که فشار انگشت روی آن جا می اندازد   هر یک از این شرایط می تواند احتمال بروز لخته را پررنگ تر کند.

انجام آزمایش خون D-dimer ،pt،و Ptt هر کدام می تواند در تشخیص قطعی موثر باشند. همینطور در افرادی که احتمال بروز لخته در پا در آنها بیشتر است پزشک سونوگرافی داپلر وریدی انجام میدهد تا وجود لخته را بررسی کند.

احتیاط های لازم برای پیشگیری از لخته شدن خون در پا

همیشه پیشگیری مقدم بر درمان است بهمین خاطر توصیه می شود در گروههایی که در معرض خطر تشکیل لخته هستند، احتیاط های لازم صورت گیرد:

  • برای مثال در طی یک پرواز طولانی چند بار در راهرو هواپیما قدم بزنید ، جوراب سفر بپوشید و نرمش های مخصوص پیشگیری از لخته خون را انجام دهید. به اندازه کافی مایعات بنوشید و به بهانه سختی استفاده از توالت عمومی نوشیدن مایعات را کم نکنید.
  • اگر واریس طنابی دارید و تصمیم گرفتید که بچه دار شوید قبل از اقدام به بارداری برای درمان واریس اقدام کنید.
  • اگر قرص ضد بارداری مصرف می شود مایعات بیشتری مصرف کنید و تحرک و پیاده روی داشته باشیدو همیشه نظر پزشک خود را در خصوص روش مناسب برای پیشگیری از بارداری در سنین مختلف جویا شوید.
  • اگر جراحی بزرگی را پشت سر گذاشتید مثل جراحی تعویض مفصل حتما در مورد فیزیوتراپی ، نرمشهای مناسب نظر پزشک خود را جویا شوید. شاید لازم باشد داروی رقیق کننده تزریق شود  و حتی جوراب واریس یا جوراب بیمارستانی استفاده شود.

عوارض لخته شدن خون در پا

عوارض لخته شدن خون در پا بستگی به محل بروز لخته دارد. در ترومبوفلبیت یا همان لخته سطحی با مصرف دارو و جوراب واریس ، به زودی لخته حل می شود و مشکل خاصی معمولا ایجاد نمی کند اگر ترومبوفلبیت تکرار شود شاید لازم باشد اقدامات درمانی مثل لیزر واریس و فلبکتومی در بیماران با رگهای واریسی انجام شود. در مورد لخته عمقی معمولا خطر بیشتر است و از جمله عوارض می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

آمبولی ریوی

آمبولی ریه جدی ترین عارضه شناخته شده برای لخته خون در عروق عمقی است . در آمبولی ریوی، قسمتی از لخته جدا می شود و به ریه می رود. مسدود شدن مسیر رگ در ریه را آمبولی ریوی می گویند  . یک نفر در 10 بیمار مبتلا به لخته خون در عروق عمقی (DVT ) دچار آمبولی ریوی می گردد

علائم آمبولی ریوی که بایستی بیمار مبتلا به لخته خون و خانواده از آنها آگاه باشند تا در صورت بروز ،  به مراکز درمانی مراجعه کنند:

  1.  تنگی نفس
  2. سرفه
  3. خلط خونی
  4. تپش قلب ( ضربان قلب بالا)

سندرم پس از لخته

سندرم پس از لخته در واقع عوارض لخته خون در عروق عمقی است . این عوارض پس از درمان دوره حاد بیماری می تواند تا سالیان سال فرد را گرفتار کند. تقریبا نیمی از افراد با سابقه لخته خون عمقی سندرم پس از لخته را تجربه می کنند . پا درد ، تورم به خصوص با ایستادن یا نشستن طولانی تشدید می شود و تغییر رنگ پوست در ناحیه مچ پا و ساق پا معمولا در افراد مبتلا به سندرم پس از لخته دید ه می شود ممکن است حتی زخم های مزمن در ناحیه قوزک و ساق پا ایجاد شود.

عوارض ناشی از درمان لخته

درمان لخته با داروهای ضد انعقاد خون ممکن است منجر به خونریزی شود. در زمان مصرفی برخی از انواع داروهای ضد انعقاد لازم است مرتب آزمایش خون بدهید.

درمان لخته خون در پا

وقتی برای فردی تشخیص لخته خون یا DVT داده می شود نتیجه مدنظر از درمان لخته عبارتست از:

  • لخته بزرگ نشود
  • درد و تورم پا کم شود
  • لخته خون جدید ایجاد نشود

درمان لخته خون در پا معمولا با داروهای ضد انعقاد شروع می شود و از بیمار خواسته می شود مراقبتهایی را انجام دهد که لخته کمترین عوارض  را بجا بگذارد.ممکن است برای بعضی افراد جراحی هم لازم شود.

داروهای ضد انعقاد خون

داروهای ضد انعقاد که مردم آن را با نام رقیق کننده می شناسند، برای درمان لخته خون وریدی عمقی تجویز می شوند . این داروها در اصل خون را رقیق نمی کنند ولخته را حل نمی کنند بلکه از تشکیل لخته جدید و متلاشی شدن لخته جلوگیری می کنند. وقتی لخته متلاشی می شود این خطر وجود دارد که تکه ای از لخت به سمت قلب و ریه بروند و آمبولی ریوی  بروز کند.

انواع متداول داروهای ضد انعقاد عبارتند از

  • هپارین

معمولا در بیمارستان در روزهای اول تشخیص لخته ممکن است استفاده شود . که به صورت داخل وریدی( هپارین)  و یا تزریقی زیر جلدی ( اناکساپارین) تجویز می شود.

  • وارفارین
  • آپیکسابان
  • زالربان

داروی خوراکی برای مدت 3 ماه یا بیشتر لازم است مصرف شوند لازم است مدت زمانی که پزشک به شما می گوید دارو را استفاده کنید.

در درمان لخته نباید عجله داشته باشید و بهتر است با صبر و حوصله دستورات دکتر خود را دنبال کنید.

در  صورتی که وارفارین برای شما تجویز شده است بایستی مرتب آزمایش خون بدهید و نتیجه آزمایش را با دکتر درمیان بگذارید  اینکار برای چک مناسب بودن مقدار داروی مورد استفاده انجام می شود.. وارفارین با دارو و بعضی اقلام مود غذایی تداخل دارد و نباید همزمان مصرف  شوند برای اطلاع از این  موارد مقاله “قرص وارفارین” را مطالعه کنید.

چند نکته مهم:

  • در دوره بارداری نباید وارفارین مصرف شود و برای جنین ضرر دارد. اگر قصد بارداری دارید یا باردار شده اید در اولین فرصت به پزشک خود اطلاع دهید تا تغییرات لازم انجام شود.
  • داروهای ضد لخته خون  دیگری هستند که نیاز به انجام آزمایش خون ندارند و اثراتی مشابه وارفارین در رقیق کردن خون دارند. آپیکسابان و ریوارکسابان از داروهای متداول رقیق کننده هستند.
  • تغییر داروی رقیق کننده نباید خودسرانه انجام شود و نیاز به مشورت و تصمیم گیری دکتر معالج هست.

جوراب واریس

در اغلب موارد برای کاهش تورم و درد پا جوراب واریس تجویز می شود.

ترومبولیز لخته خون

لخته خون در نهایت تحلیل می رود اما تا زمانی که  در رگ هست به جدار داخلی رگ آسیب می زند و در برخی موارد پزشک ممکن است صلاح ببیند که با روش ترومبولیز زودتر لخته را از بین ببرد از جمله می توان به شرایط ذیل اشاره کرد:

  1. لخته های خونی بزرگ که با درد ، تورم شدید هستند و گردش خون اندام را مختل کرده اند.
  2. ریسک بروز آمبولی ریه بالا ست
  3. ترومبوز ورید عمقی در بازو رخ داده است.

در این پروسه لخته سریعتراز بین می رود و به دریچه های ورید ها آسیب کمتری می رسد اما خطر بالاتری به نسبت استفاده از داروهای رقیق کننده دارد. احتمال خونریزی و بروز سکته در این روش بیشتر از داروهای ضد انعقاد است.

ترومبولیز در بیمارستان انجام می شود برای خرد کردن لخته ، با تصویر برداری با اشعه ایکس ، یک میله بسیار باریک که به نام کاتتر شناخته می شود به محل لخته  هدایت می شود. سپس لخته با آزادسازی ماده دارویی یا به صورت مکانیکی خرد و متلاشی می شود. اگر ورید باریک شده باشد پزشک ضرورت احساس کند ورید با کمک بالون و قرار دادن استنت بازشده و ترمیم می شود.

فیلتر وناکاوا

فیلتر وناکاوا در بیمارانی استفاده می شود که به علتی نمی توانند دارو درمانی شوند و خطر آمبولی ریوی در آنها زیاد است و لخته درقسمت ران دارند . فیلتر در مسیر رگ مثل یک صافی قرار می گیرد و مانع از حرکت آزادانه تکه های لخته به سمت ریه می شود.

درمان خانگی لخته خون در پا

وقتی صحبت از درمان خانگی می شود بیشتر منظور مراقبتهایی است که فرد مبتلا به لخته خون لازم است در زندگی روزمره اجرا کند   باید متذکر شویم این توصیه ها در کنار درمان دارویی پزشکان بایستی انجام شود و این روشها به تنهایی نمی تواند لخته را از بین ببرد و جلوی عوارض بعدی را بگیرند.

برای پیشگیری از بروز لخته مجدد و همینطور به حداقل رساندن عوارض ثانوی لخته خون به بیماران توصیه می شود

  • داروهای خود را مرتب مصرف کنید لازم است دارو طبق دستور پزشک 3-6 ماه مصرف شود.
  • احتیاط لازم برای پیشگیری از زخمی شدن را داشته باشید . چون داروی رقیق کننده مصرف می کنید به راحتی یک برش می تواند باعث خونریزی شود.
  • ورزش کنید: حتی اگر قرار است بعد یک جراحی در رختخواببمانید و استراحت کنید حتما حرکت مناسب داشته باشید که لخته جدید تشکیل نشود. در زندگی معمول و حین کارهای روزانه بیشتر از یکساعت یکجا نایستید یا ننشینید. در طول سفر بی حرکت نباشید و روی صندلی ماشین یا هواپیما مچ پایتان را تکان دهید و نرمش کنید.
  • نمک کمتر مصرف کنید
  • مایعات به اندازه کافی میل کنید
  • جوراب واریس بپوشید: استفاده از جوراب مانع تشکیل لخته جدید می شود.
  • در هنگام خواب و حالت دراز کش ، زیر پای خود بالش بگذارید
  • سیگار نکشید.

همراهان گرامی

اگر در خصوص روش درمان واریس پا و هزینه درمان واریس مشورت می خواهید در قسمت پرسش و پاسخ لطفا عکس از پاها در حالت ایستاده و در نورکافی (پشت پا-جلو و کنارپا) ارسال بفرمایید

مقالات مرتبط

نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.